Sabit Fikirli Olmak Ne Demek?
Bir gün sabah güneşinin doğuşuyla uyanan bir adam, hayatındaki her şeyin ne kadar sabit olduğunu düşündü. İşe giderken her gün aynı sokaktan geçiyor, aynı kafenin önünden yürüyordu. O kadar alışmıştı ki, herhangi bir değişim fikri bile onu huzursuz ediyordu. Peki, bu adam neden böyleydi? İnsanlar neden sabit fikirlere takılı kalır? Sabit fikirli olmak ne demek?
Bu sorular, yalnızca bireysel yaşamda değil, aynı zamanda toplumsal yapıda da derin izler bırakır. Sabit fikirli olmak, bir düşünce biçiminin, bir görüşün veya inancın, yeni bilgiler ve bakış açıları karşısında bile değiştirilmemesi durumudur. Bu kavramı anlamak için felsefi bir derinliğe inmek gerekir. Etik, epistemoloji ve ontoloji gibi felsefi alanlar, sabit fikirli olmanın nedenlerini ve sonuçlarını anlamamızda bize yardımcı olabilir. Bu yazıda, sabit fikirli olmanın felsefi boyutunu üç ana perspektiften ele alacağız.
Etik Perspektiften Sabit Fikirli Olmak
Etik, doğru ve yanlış, iyi ve kötü gibi değerleri sorgulayan felsefe dalıdır. Sabit fikirli olmak, etik anlamda tehlikeli olabilir. Çünkü bir insan, düşünce ve davranışlarını sürekli olarak değiştirmeyi reddettiğinde, insan hakları, adalet, eşitlik gibi evrensel değerler konusunda dar bir bakış açısına sahip olabilir. Sabit fikirli bir kişi, başka insanları ya da farklı kültürleri anlamakta zorluk çeker, çünkü onun kafasında her şey “doğru” veya “yanlış” kategorilerine hapsolmuştur.
Sabit fikirli bir kişinin etik ikilemlerle karşılaştığında, kendisinin doğru olduğunu kabul etmekle yetinmesi ve karşıt görüşleri göz ardı etmesi mümkündür. Örneğin, toplumsal bir olayda farklı bakış açılarını tartışırken, sabit fikirli bir insan yalnızca kendi görüşünün doğruluğunda ısrar eder, bu da etikal bir empati eksikliğine yol açar.
Sabit fikirli olmanın etik açıdan tehlikesini en iyi, özellikle toplumlarda farklı inançlar arasında anlayış yaratmaya çalışan düşünürler gösterir. Örneğin, Immanuel Kant’ın evrensel ahlak yasaları anlayışı, tüm insanların eşit haklara sahip olduğu ve bu hakların sabit fikirlerden bağımsız bir şekilde korunması gerektiği görüşüne dayanır. Sabit fikirli bir yaklaşım, Kant’ın ahlaki bakış açısıyla çelişir, çünkü insanlar arasında farklılıkları görmezden gelmek, evrensel değerleri tehdit eder.
Epistemolojik Perspektiften Sabit Fikirli Olmak
Epistemoloji, bilginin doğası ve sınırları ile ilgilenen felsefe dalıdır. Sabit fikirli bir kişi, bilgiye açık olmaktan ziyade, sadece bir perspektife sıkışıp kalır. Bu, epistemolojik anlamda sınırlı bir düşünme biçimine işaret eder. Sabit fikirli olmak, epistemolojik dar bir bakış açısına sahip olmak anlamına gelir. Bütünsel bilgiye ulaşmak, farklı kaynaklardan ve farklı bakış açılarıyla bilgi edinmeyi gerektirir. Ancak sabit fikirli bir kişi, genellikle sadece tek bir kaynağa dayalı düşünceyi kabul eder ve alternatif görüşleri reddeder.
Bu epistemolojik durum, bilimsel gelişmelere de engel teşkil edebilir. Örneğin, bilimdeki büyük atılımlar genellikle yerleşik düşünceyi sorgulamak ve eski görüşleri reddetmekle mümkün olmuştur. Galileo’nun, dünya merkezli evren anlayışını reddederek güneşin etrafında dönen bir evren modelini önerdiği dönemi düşünelim. Bu görüş o dönemde “sabit fikirli” düşünürler tarafından sert bir şekilde reddedildi. Ancak zamanla bu yeni bakış açısı bilimsel devrimlere yol açtı.
Sabit fikirli olmak, aynı zamanda bilgi kuramında da bir tür körlük yaratır. Bu körlük, sabit fikirli bir bireyin yeni bir bilgiyi, dünyayı algılayış şekline ters düşse dahi kabul etmeyi reddetmesidir. Epistemolojik açıdan, sabit fikirli olmak, objektif bilginin ve açık fikirliliğin önündeki büyük bir engel teşkil eder.
Ontolojik Perspektiften Sabit Fikirli Olmak
Ontoloji, varlık bilimi olarak da bilinir ve varlığın doğası hakkında sorular sorar. Sabit fikirli olmak ontolojik düzeyde de büyük bir etkisi olan bir durumdur. Sabit fikirli bir insan, varlık ve kimlik anlayışlarını sabit ve değişmez kabul eder. Oysa varlık, sürekli değişim ve dönüşüm içindedir. Ontolojik olarak sabit fikirli olmak, bireyin kendisini ve çevresini anlaması noktasında dar bir çerçevede kalmasına yol açar.
Düşünürlerden Heidegger, varlık anlayışını sürekli değişim ve keşif üzerine kurmuştur. Ona göre, insanın varlığı, yalnızca sürekli bir soru sorma ve anlam arayışı ile belirlenebilir. Sabit fikirli bir insan, bu sürekli değişen varlık anlayışını reddeder. Oysa varlık, Heidegger’in de belirttiği gibi, özünde her zaman bir soru işaretiyle başlar ve bu, bireyin ontolojik bakış açısını şekillendirir.
Heidegger’in varlık anlayışı, sabit fikirli olanla farklılık gösterir. Sabit fikirli bir insan, varlık anlayışını statik olarak kabul ederken, Heidegger varlığın sürekli bir değişim içinde olduğunu savunur. Sabit fikirli olmak, bu bakış açısına zıt bir tutum sergileyerek insanın içsel gelişimini engeller.
Sabit Fikirli Olmanın Günümüzdeki Yeri
Günümüzün hızla değişen dünyasında, sabit fikirli olmak bir anlamda tehlikeli bir durum haline gelebilir. Sosyal medya, teknoloji, küreselleşme ve bilgi çağında, fikirlerin hızla değiştiği ve toplumların çeşitlendiği bir ortamda, sabit fikirli olmak, bireylerin farklı bakış açılarına ve deneyimlere kapalı olmasına yol açar. Bu, toplumda empati eksikliği, kutuplaşma ve hatta şiddete varan sosyal çatışmalar yaratabilir.
Sabit fikirli olmak, dijital çağda daha da yaygınlaşabilir. Sosyal medya platformlarında, algoritmalar kullanıcıları sürekli olarak benzer görüşlere yönlendirdiği için, insanlar sadece kendi düşüncelerine uygun içeriklerle karşılaşır. Bu durum, bireylerin farklı bakış açılarına açık olmalarını engeller. Bu da, sabit fikirli bir düşünme biçiminin toplumda giderek daha çok yerleşmesine neden olabilir.
Sonuç: Sabit Fikirli Olmanın Geleceği
Sonuç olarak, sabit fikirli olmak, hem bireysel hem de toplumsal düzeyde bir engel teşkil eder. Etik, epistemolojik ve ontolojik bakış açılarıyla incelendiğinde, sabit fikirli olmanın sadece bireyi değil, tüm toplumu etkileyen bir olgu olduğu görülür. Herkesin doğru bildiği şeyin bir doğruluğu vardır, ancak sabit fikirli olmak, bu doğruluğun sınırlarını daraltır.
Bir insanın sabit fikirli olmaktan kaçınması, hem bireysel gelişimini hem de toplumsal barışı artırabilir. Ancak bu süreç, sürekli bir sorgulama, empati ve açık fikirli olmayı gerektirir. Sabit fikirli bir dünyada, kimse farklı olanı anlamaya çalışmazsa, bu durum hepimizi dar bir kutuya sokar.
Kendi düşünce dünyamızı sorgulamak, varlığımızı ve etrafımızı daha iyi anlamamıza yol açabilir. Sabit fikirli olmak, sadece kendi bakış açımızla sınırlı kalmak demek değil midir? O halde, kendi fikirlerimizin ötesine geçmek ve insan olmanın anlamını daha geniş bir perspektiften görmek, her zaman yeni bir keşif değil mi?